Inschrijven nieuwsbrief

U kunt zich hier inschrijven op onze nieuwsbrief.

De zeven werken van barmhartigheid

dia1

Dit is een stripverhaal van Matth 25. Ongelofelijk dat sinds 1504 dit houtbeschilderde paneel praktisch onbeschadigd is gebleven! 5 meter lang, eerst opgehangen in de kapel van het HeiligegeestGasthuis, wat nu de Waag is, hier 200 meter vandaan, daarna eind van die eeuw naar de Grote Kerk gebracht waar het ondanks beeldenstorm en calvinistische afkeer van beelden mocht blijven hangen. En nu in het Rijksmuseum in Amsterdam. Het is een evangelische oproep tot barmhartigheid. Armen helpen met kleren, eten en onderdak en zieken en gevangenen niet vergeten. En de middelste, de doden begraven, die is in 14e eeuw toegevoegd. Misschien stond er wel een offerblok onder: VOOR DE ARMEN. Het paneel bedoelde echter niet alleen een vrijblijvende oproep zoals een bedelbrief, maar het evangelieverhaal vertelt dat je hierop beoordeeld wordt na je dood. Barmhartigheid was en is dus een kwestie van leven of dood. En dat in Jezus’ naam. Doe je iets aan barmhartigheid, dan kan het oordeel goed uitvallen. Jezus komt op alle afbeeldingen voor. Bescheiden, altijd op de achtergrond. Alsof Hij daarmee ook aangeeft: ik hoor bij hen! En als jij onbarmhartig bent is dat voor al die onaanzienlijken, ook voor mij, een zaak van leven of dood!
Waar staat Hij? Hij staat bij de hongerigen. Maar nergens als goddelijke dictator: zóo moet je doen! Of een dreigende vinger vanuit de hemel, nee Hij is een stille onopvallende figuur, maar wel aanwezig, midden onder ons.

dia2

Ze krijgen brood. Een van de hongerigen is mismaakt, kan dus niet werken, is afhankelijk. De vrouw die brood geeft kijkt niemand aan. Wil ze daarmee respect tonen of heeft ze zo’n afkeer dat ze armen en mismaakten niet in haar blikveld wil hebben? Maar al gevend wordt er ook iets beloofd: Deelt mildelijk de armen, God zal u weder ontfarmen, zal zich over u ontfermen. Dus voor wat hoort wat. Maar kijk naar Jezus, Hij kijkt ons aan, alsof Hij zegt: waar ben jij? Deze afbeelding is de enige waarop Jezus recht naar ons kijkt. Where you there? 
Let ook op de uitsnede, dat doe ik met alle afbeeldingen, waarin de achtergrond op elke afbeelding naar voren wordt gehaald. Het gaat niet alleen om de voorgrond, de frontpagina, het opvallendste nieuws, nee maar ook wat er in stilte wordt gedaan, haast ongezien, want daar bloeit barmhartigheid vooral.

dia3

Kansarme mensen, ouderen en kinderen krijgen hier te drinken. En de goede gulle schenker doet het graag, want Van spijs en drank in dit leven duisentfout zal u weder worden gegeven. Je kunt het achterhaald noemen, zo van ‘ja zo dachten ze vroeger’. Het zou wel eens actueel kunnen zijn. Is ons geven, onze inzet, onze ‘naastenliefde’ ook niet een beetje om er toch op z’n minst een goed gevoel van over te houden? Is het gewoon burgerplicht? Om van gewetenvreters af te komen? Of om niet achter te blijven bij anderen? Of om op de publieke sponsorlijst niet te ontbreken? 
Of hebben we misschien, soms even, nog iets van het restloos geven wat een kind heeft die een zonnige glimlach kan schenken zomaar, om niet? Trouwens, wie zich laat raken wordt daar rijker van, dat mag ook gezegd. Gewoon iets doen ook omdat je het ook fijn vindt om het te doen. Dat doet goed.

dia4

Alweer vanuit een groot huis komt iemand die kleren weggeeft. Jassen om te beschermen tegen kou en regen worden uitgedeeld. Het zijn geen nieuwe jassen. Er wordt gegeven vanuit overvloed, vanuit een teveel. Maar ook hier geldt voor de gulle gever een religieus eigenbelang want Uwen evenmens zijn naktheid wilt dekken, opdat God doe uwer so[n]den vlekken, als je de naaste bekleedt zal God je zonden uitwissen, uitvlakken! Wij in een van de rijkste landen ter wereld, zitten wij in een andere positie dan deze middeleeuwse yuppen en happy few? Pas op voor de valkuil hooghartig op neer te kijken op mensen waarvan je mogelijk denkt dat ze niet beter wisten dan in hun kwetsbaar leven te proberen in de hemel te komen!
Vraag: Is het verkeerd om je hart te laten spreken? Het kan een mix van redenen zijn om iets te doen. Bijvoorbeeld: Is het fout om iets in je leven wat verkeerd is geweest goed te willen maken door een daad van barmhartigheid te doen? Ken je trouwens zelf het gevoel dat toen jij het ooit ijskoud had iemand daar oog voor had en even iets warms om je schouders drapeerde? ‘Hier, neem mijn trui maar even’.

dia5

Doden begraven in een tijd van de pestepidemie is gevaarlijk. Het moet buiten de stad. Je kan zelf ook ziek worden. Maar doe je dat dan wordt je net als in het Bijbelboek Tobith, door God geprezen. En je ziet Jezus nu als hemels oordeler, maar niet met zwaard des oordeels, maar vriendelijk, met open, uitnodigende armen. Zijn oordeel is positief! Doden begraven toen, met die rotziekte waar je in een paar dagen na een akelig sterfbed aan bezweek… Nu is begraven, afscheid nemen, dicht bij de dood zijn, het ontluisterende mensenlichaam, begraven/cremeren is een zwaar werk ‘Trauerarbeit’. Het zet ons leven op de kop, rouwen duurt vaak levenslang, verlies van je naaste doet lichamelijk pijn, maar juist dié pijn kan een vorm van barmhartigheid (hartzeer) zijn naar de naaste. Postuum géven. De Laatste Eer helpt om de gedachtenis van onze geliefden te zegenen en dat telkens opnieuw te doen.

dia6

Reizigers onderdak geven, de kunst van gastvrijheid. De vreemdelingen op het paneel zijn pelgrims met een reisdoel, herkenbaar aan de schelp van St Jacob of als Romepelgrims. Jezus die hier weer eenvoudig achteraan staat heeft geen pelgrimsteken. Hij is hier opvallend de enige echte vreemdeling. En hier klinkt voor het eerst de Bijbeltekst voluit: de Heer spreekt: wil mij wel verstaan, wat gij de minsten doet wert mij gedaan.

dia7

Verzorgen, verschonen, wassen, zalven en bezoeken. Iemand komt iets aan een zieke brengen, een ander wordt mogelijk gezalfd vanwege een gevaarlijke aandoening, iemand zit bij een bed en op de voorgrond een zuster die iets aanreikt aan enkele heren

dia8

Maar wie zijn die heren? Deze mannen vooraan zijn helemaal niet met de zieken bezig, kijken een andere kant op, ja ze kijken zeg maar recht en zelfverzekerd in de camera. De schilder wiens naam we niet kennen en die daarom Meester van Alkmaar wordt genoemd, heeft blijkbaar opdracht gekregen deze heren prominent te schilderen, herkenbaar voor de inwoners van Alkmaar! Mogelijk dat het de bazen waren van het heilige geestgasthuis, de sponsors. Zij zijn vrijwel zeker de opdrachtgevers van dit paneel. Ze staan er pontificaal op in hun kostbare jassen. Alleen Jezus achteraan staat met een sjofel jasje. En dan staat er: wilt zieken en kranken visiteren, uw loon zal ewiglik vermeren. Deze mensen, vooral hij vooraan lijkt te zeggen: ik ga hiermee de hemel verdienen. En alsof Jezus die er achter staat wil zeggen: ik sta daar ook hélemaal achter!
Wel een vraag: Wordt Jezus hier voor de kar van de Weldoeners gespannen? Ook een vraag voor nu: wie wil met al ons barmhartig zijn nu niet er goed opstaan? wanneer gebruik ik daar Jezus voor? Of is dat verdacht of mag dat? Allemaal vragen. Maar de zieken moeten verzorgd worden, ook in verpleeghuizen, hospices, ook, ja juist in Aleppo

dia9

Gevangenen bezoeken. Mensen achter de tralies. Zijn het criminelen of politieke gevangenen of ongedocumenteerden of vernederde vrouwen? Dan de tekst Die gevangen[en] verlost met caritaten het komt hierna zijn ziel te baten! Ik heb begrepen dat verlossen met caritaten kan betekenen dat je gevangenen vrijkoopt met geld. Hen ver-lost door losgeld te betalen. Tegenwoordig gebruiken vele guerillagroepen kidnapping om via losgeld wapens te kopen. Actueel genoeg. In religieuze beeldtaal: Jezus wordt vaak de Verlosser genoemd, in orthodoxe woorden: die ons vrijkoopt met zijn bloed, niet vanwege onze ‘goede werken’ maar door zijn genade. Een onvervalst reformatorisch item. Nog meer bijzonder dat dat paneel eeuwen in de reformatorische Grote Kerk kon blijven hangen!
Jezus, mijn verlosser? Ik kan die orthodoxe formule niet meer nazeggen. Ik zou vandaag zeggen: die ons met zijn levenshouding, die uitnodigt, vrijkoopt van de verslaving aan dingen die doodlopen en helpt geloven in de almacht van de kwetsbare liefde. Zo zie ik hem als Verlosser. Laat ik me verlossen?
Op het paneel is jezus niet zelf achter de tralies maar hij is wel ín de gevangenis, een plek van veel donkerte. Hij staat daar maar, tussen de geketenden, maar verlicht het duister met een klein kaarsje en heft zijn andere hand zegenend op naar de gedetineerden. Voor mensen in die situatie een helend levensteken van hoop

dia10

Een uitsnede van Jezus die ons aankijkt. Midden onder u staat Hij die gij niet kent, Hij kijkt jou en mij aan. 

Weest elkaar om zijnentwil
niets dan liefde schuldig!

 7werken

 wees verheugd van zorgen vrij God die wij aanbidden

Is ons rakelings nabij wonend in ons midden

Midden onder u staat hij/zij die gij niet kent
Midden onder u staat hij/zij die gij niet kent

Wees elkaar om zijnentwil niets dan liefde schuldig

De naakten kleden

kleden
De mantel der liefde, mantelzorgen, onze taal kent tal van 'mantels' die op de één of andere manier de functie hebben van bedekken, beschermen, bekleden van wie bloot, onbeschermd, weerloos en onaanzienlijk is. Ook Sint Maarten herinnerde ons daar onlangs weer aan...
Barmhartigheid moet je kennelijk doen.
De komende Laatdienst op 4 december zal gewijd zijn aan ' de naakten kleden'. Dat is één van de zogenaamde werken van barmhartigheid, het jaarthema van de LAATvieringen dit seizoen. 
Voorganger is Bill van Schie (kath. theoloog/em. vlootaalmoezenier

40 daklozen naar Paus Franciscus

ook vanuit Alkmaar!

dakOp 9 november vertrok een bus met dak- en thuislozen naar Rome. Zij gaan op uitnodiging van de paus naar Rome, samen met 6000 andere dak- en thuislozen. Bijzonder dat mensen uit de marge zo in het centrum van de kerk komen.

Lees meer...